2016 06 30 12.31.34 1 ‘Durf voor humaan te gaan!’ Dat is de oproep van Jan Smit van adviesbureau Broosz op de leerconferentie Jong in de Buurt op 30 juni 2016 in Ede. ‘Met de leefwereld als uitgangspunt voor de jeugdzorg en niet de systemen.’ Tijdens de interactieve leerconferentie delen wethouders, bestuurders en professionals uit het jeugddomein de inzichten van het onderzoek Jong in de Buurt. Geïnitieerd door de Associatie voor Jeugd, onder verantwoordelijkheid van Stichting Innovatie Jeugdzorg en gefinancierd door het Bernard van Leer Fonds. 

Het onderzoek Jong in de Buurt is inspirerend vorm gegeven. Om de vraag ‘Hoe ver zijn we met de Transformatie in de jeugdzorg?’ beantwoord te krijgen, werden geen vragenlijsten aan de betrokkenen uitgestuurd, maar ontmoetingen georganiseerd. Ontmoetingen waarbij professionals en betrokkenen uit de hele jeugdzorg van jongerenwerkers, GGZ-medewerkers, gezinsmanagers, adviseurs van de Raad voor de Kinderbescherming, politiemensen en leerkrachten uit het bijzonder onderwijs tot moeders, ambtenaren en wethouders diepgaand in gesprek gingen met elkaar.

En met succes. De deelnemers aan deze zogenaamde Transformatiedialogen, een serie ontmoetingen in ieder van de drie deelnemende gemeenten Oss, Vlissingen en Diemen, hadden al jaren niet meer – en misschien wel nooit – in zo’n grote groep met elkaar gezeten. ‘De werkgemeenschap’ noemt Jan Smit deze professionals bij elkaar.  ‘Een verademing’, zeggen de professionals zelf. ‘Leerzaam.’ En: ‘Ik weet nu eindelijk wie van de partners ik moet hebben.’

Telefoonnummers uitwisselen

Niet voor niets is één van de inzichten van het onderzoek Jong in de Buurt dat de jeugdzorgprofessionals grote behoefte hebben aan ontmoeting, verbinding en samenwerking. Jan Smit: ‘Er wordt ontzettend veel georganiseerd in de jeugdzorg, maar het eenvoudige organiseren, om te zorgen dat het werk goed gebeurt telefoonnummers uitwisselen, elkaar ontmoeten is er vaak niet.’

Wat ook duidelijk is geworden uit de gesprekken, is dat er veel gedreven professionals werkzaam zijn in de jeugdzorg, die af en toe, waar nodig, ‘bezield ongehoorzaam’ zijn en zich niet houden aan protocollen en regels, als de situatie daar om vraagt. En uit de gesprekken en de leerconferentie bleek ook dat de interdisciplinaire teams die veel gemeenten hebben opgezet – Brede Hoed-teams, Samen Doen-teams, Portos of hoe ze ook mogen heten – hun vruchten afwerpen. ‘We lossen zaken op die vijf jaar vast zaten.’

2016 06 30 12.33.05 Groeiende bureaucratie
Maar het is ook duidelijk dat die bezielde professionals steeds meer last hebben van de groeiende bureaucratie. Van hun eigen organisaties die zich (moeten) gedragen als marktpartijen. Marktpartijen die ‘producten en diensten’ verkopen, die moeten worden verantwoord in uren en productiecijfers. Die ‘genoeg opdrachten’ in portefeuille moeten hebben. Die onderlinge afstemming tussen professionals ‘niet efficiënt’ vinden. Van wie de professionals niet altijd de gevraagde openheid mogen geven aan hun samenwerkingspartners, omdat dit ‘concurrenten’ zijn. Gevolg: hulpverleners worden gestimuleerd op hun eigen postzegel bezig te blijven, een versnippering die de zorg voor cliënten enorm veel ingewikkelder en belastender maakt.

Catastrofaal leerproces
En de bureaucratische bezwering ‘1 gezin, 1 plan, 1 regisseur’, die de Transformatie begeleidt, lost dit niet op. ‘De Transformatie heeft sterke kenmerken van een catastrofaal leerproces,’ waarschuwt Jan Smit. Hij citeert hierbij filosoof Arnold Cornelis: ‘Er is sprake van een catastrofaal leerproces als we oplossingen zoeken binnen het systeem waarin het probleem is ontstaan.’ Na de Transformatie is de jeugdzorg nog steeds nagenoeg hetzelfde georganiseerd als daarvoor, zegt Smit. Nog steeds is de zorg verkokerd en top down georganiseerd, waarbij de beslissers en de denkers de handjes aansturen. Anders, nieuw of vanuit de vakmensen organiseren staat nauwelijks op de agenda.

‘Er zijn maar twee manieren van organiseren, mensen!’ doet organisatieactivist Jaap Peters er een schepje bovenop. ‘Verticaal vanuit het systeem of horizontaal vanuit de cliënten en de vakmensen. En-en kán niet! Dus begin morgen met het overal doorkrassen van het woord manager. Geef de vakmensen een pasje van de zaak. En, professionals, organiseer je via een Whatsapp-groepje. Dan heb je al een horizontale organisatie.’ Maar, waarschuwt Peters ook: ‘Het werkt alleen als het verticale vlak meedoet. Als het verticale vlak ruimte geeft voor humaniteit op het horizontale vlak.’

Vernieuwingsgezinde wethouders
‘De wethouders kunnen dat regelen!’, roept Smit enthousiast. En de vernieuwingsgezinde wethouders van de drie gemeenten die meedoen aan Jong in de Buurt, doen dat ook al volop. Niet voor niets hebben zij zich opgegeven voor het onderzoek. René Peters, Ruud Grondel en Albert Vader, wethouders Sociaal Domein in respectievelijk Oss, Diemen en Vlissingen, steken alle drie hun nek uit. Op zoek naar manieren waarop zij de vakmensen in de jeugdzorg ruimte kunnen geven om hun werk humaan te doen. Nu willen ze de beweging die door Jong in de Buurt is ingezet in hun regio samen met de werkgemeenschap uitbouwen.

2016 06 30 10.52.29 1 Daadkracht
En ondertussen doen de vakmensen hun ding. Mooie voorbeelden passeren de revue tijdens de leerconferentie. Jongerenwerker Zakaria staat aan het begin van de dag in het middelpunt van de aandacht als zijn verhaal wordt voorgelezen. Over hoe hij het vertrouwen won van een dakloze jongen die niemand vertrouwde. Ook het verhaal van Gisela wordt voorgelezen. De jonge medewerkster van Veilig Thuis, die de gewaagde beslissing nam om een baby met een schedelfractuur niet uit huis te plaatsen, omdat de ouders veel berouw en daadkracht toonden en een warm netwerk om zich heen hadden. Sandra Folkerts, coördinator Transformatie van de gemeente Diemen, vertelt in de pauze hoe zij en haar collega’s hebben besloten om geen beschikkingen voor zorg meer af te geven. ‘Instellingen kunnen prima zelf bepalen welke zorg ze verlenen.’ 

Ook de blauwe collega’s
Door de ‘blauwe collega’s’ in de organisaties - juristen, accountants of inkopers - worden dit soort beslissingen niet altijd begrepen. Zij nemen de wetten en regels vaak zeer letterlijk en leven ze strak na. Daarom zegt René Peters: ‘Ik vraag niet meer aan de juridische afdeling: “Mag dit?” Maar ik zeg: “Ik ga dit doen, kun jij zorgen dat ik gedekt ben?”’ Ruud Grondel voegt toe: ‘Wij moeten naar een werkgemeenschap waarin de juristen, accountants en inkopers óók meedoen.’

Autonomie van de vakmensen
Belangrijk is het voor een goede jeugdzorg om de vakmensen de ruimte te geven voor humane zorg. Dat vraagt om autonomie van de vakmensen, maar wél: relationele autonomie. Dat je samenwerkt met de andere professionals in jouw werkgemeenschap. Vanuit dezelfde principes, waarover jullie regelmatig in gesprek zijn met elkaar. Autonomie in geborgenheid van je collega’s.

De verhalen van zeventien professionals, interviews met de pionierende wethouders en de onderzoeksresultaten van Jan Smit zijn verschenen in het boekje ‘Bezielde professionals & Pionierende wethouders’.

Het onderzoek Jong in de Buurt is geïnitieerd door de Associatie voor Jeugd, onder verantwoordelijkheid van Stichting Innovatie Jeugdzorg en gefinancierd door het Bernard van Leer Fonds en is opgezet door Broosz.

  • Webinar en opbrengsten DataLab Jeugd +


    In juni hebben wij het DataLab jeugd met succes afgerond! Wat hebben wij veel geleerd van hoe je een DataLab

    Lees verder...
  • Uitnodiging Samen Reflecteren 2020 +

    NEVER WASTE A GOOD CRISIS…
     
    Heeft het omgaan met de corona-crisis ons wat
    geleerd over onze transformatie-opdracht?

    Wat begon

    Lees verder...
  • Najaarscongres 2020 +

    vp2

    Staan 19 en 20 november al in jouw agenda genoteerd? Zo nee: nog even doen! Dan vindt het najaarscongres van

    Lees verder...
  • Inspiratie: Technologie in de langdurige zorg +

    De ontwikkelingen en nieuwe maatregelen rondom het coronavirus binnen de langdurige zorg volgen elkaar razendsnel op. Vilans heeft ter inspiratie

    Lees verder...
  • Inzichten die de coronacrisis ons bracht +

    D VP1 e associatie voor Jeugd zet in op samen leren, ontwikkelen en innoveren. Om een beeld te krijgen van de

    Lees verder...
  • Verslag Inspiratiesessie ‘Samen leren met impact’ +

    200303 Verslag Inspiratiesessie Samen leren met impact Pagina 1 Afbeelding 0003 De Associatie voor Jeugd en Stichting Learning Together organiseerden op 3 maart de inspiratiesessie ‘Samen leren: een grote uitdaging’. Op

    Lees verder...
  • Samen Toekomst Maken: verplaatst naar 27 oktober 2020 +

    01 robot los In lijn met de maatregelen tegen het coronavirus die op 12 maart door de Rijksoverheid zijn aangekondigd, is door het

    Lees verder...
  • Succesfactoren van wijkgericht werken +

    normal Suzanne Marenne Lezing door en discussie met Marenne van Kempen en Suzanne Verdoold.
    Kring oud-leden Associatie Jeugd, Utrecht, 16 januari 2020

    Marenne

    Lees verder...
  • Inspriatiesessie: Samen Leren: een grote uidaging - 3 maart +

    200327 impact cr Gezamenlijke problemen los je niet alleen op. Samen leren vraagt dat we kwetsbaarheid durven laten zien. De voorbeelden laten zien

    Lees verder...
  • Verslag Kennissessie: Kleinschalige Voorzieningen +

    191121 KLV1 Op 21 november jl. gingen experts en professionals uit de praktijk, de wetenschap en uit (zorg)ondernemingen met elkaar in gesprek

    Lees verder...
  • 1